Na świecie produkuje się około 300 mln ton plastiku rocznie [1], z czego najbardziej popularne są polietylen (oznaczany jako PE) i polipropylen (PP). Podstawowe zalety tych plastików, w rozumieniu modelu kapitalistycznego, to niska cena, duża trwałość i uniwersalność zastosowania. Niestety, aż połowa produkowanych wyrobów plastikowych przeznaczona jest do jednorazowego użycia.

Corocznie do mórz i oceanów trafia ponad 8 milionów ton plastiku. Plastikowe torby, butelki, szczoteczki do zębów, kosmetyki, opakowania, ubrania i ich elementy, obuwie, akcesoria, obudowy sprzętów elektronicznych. Plastik zagościł już praktycznie wszędzie. Ze względu na ogromną skalę produkcji tego tworzywa, plastik zajmuje niegodne, czołowe miejsce praktycznie w każdym rankingu odpadów. Jego degradacja, bez ingerencji człowieka, jest przy tym bardzo powolna. Szacunki teoretyczne wskazują, że torby plastikowe ulegają degradacji po około 20 latach, butelki 450, żyłki i sieci rybackie – 600 latach. W rzeczywistości jednak nie sposób określić realnego tempa rozkładu tego tworzywa i w gruncie rzeczy nie wiemy jak długo odpady plastikowe pozostaną w morzach i oceanach. Odpady plastikowe stanowią 70% wszelkich zanieczyszczeń morskich[2,3]. Szacunki przeprowadzone w roku 2014 wskazują, że obecnie na powierzchni oceanów dryfuje ponad 250 milionów ton plastiku[4]. Pod wpływem promieniowania ultrafioletowego i erozji mechanicznej (wiatr, grawitacja, temperatura) cząsteczki plastiku ulegają coraz większemu rozdrobnieniu. Ponadto odpady porzucone na plażach i brzegach mórz ulegają powolnemu rozcieraniu przez fale morskie o piasek, kamienie i skały o gęstości większej od tworzywa sztucznego. Większość odpadów plastikowych znajdowanych w środowiskach wodnych stanowią małe cząstki o średnicy mniejszej niż 1 cm. Zależnie od swojej wielkości nazywane są makro plastikami (o wielkości kilku centymetrów), mezo plastikami (większe niż 5.0 mm), mikro plastikami (mniejsze 5.0 mm) oraz nano plastikami (mniejsze niż kilka mikrometrów). Te ostatnie stanowią największy problem z punktu widzenia zanieczyszczeń, ponieważ osiągnąwszy tak dalece posunięty poziom rozdrobnienia stają się praktycznie niemożliwe do usunięcia ze środowiska.

  • Rynek opakowań odpowiada za 40% całkowitej masy wyrobów plastikowych.
  • Na całym świecie używanych jest obecnie około 500 miliardów plastikowych toreb[5].
  • W ciągu każdej minuty zużywanych jest ponad jeden milion toreb.
  • Średni czas użytkowania torby plastikowej wynosi 15 minut.
  • W ciągu ostatnich 10 lat wyprodukowaliśmy jako cywilizacja więcej plastiku, niż w ciągu minionego stulecia.
  • Przy obecnym trendzie, do roku 2050 w morzach będzie występować objętościowo więcej plastiku, niż ryb [6].
  • Pojedynczy cykl pracy pralki może uwolnić do środowiska ponad 700,000 włókien plastiku pochodzących z ubrań wykonanych z materiałów syntetycznych [7].

Wolontariusze usiłujący oczyścić wodę wypełnioną butelkami plastikowymi i innymi odpadami, które przyczyniły się do całkowitego zablokowania tamy Vacha w mieście Krichim w Bułgarii. 25 Kwietnia roku 2009. Fotografia : Dimitar Dilkoff.

Mikroplastiki są powszechnie używane w wielu kosmetykach [8] (w odnośniku znajduje warta obejrzenia lista produktów kosmetycznych występujących na rynku polskim, zawierających mikroplastik) środkach czyszczenia i odświeżaczach powietrza. W chwili obecnej trudno znaleźć na sklepowych półkach kosmetyk zupełnie wolny od tzw. mikrogranulek. Peelingi, żele pod prysznic, pasty do zębów, mydła, szampony. Cząstki mikroplastiku po użyciu produktu kosmetycznego są spłukiwane i trafiają  bezpośrednio do kanalizacji. Badania zlewni Morza Bałtyckiego przeprowadzone przez Politechnikę Gdańską [9] wskazują, że rocznie do wód ściekowych trafia 130 ton mikroplastiku pochodzącego z kosmetyków i środków do pielęgnacji ciała.

Niezwykle niepokojącym źródłem zanieczyszczeń włóknami plastiku są także nasze ubrania, które w ogromnej większości wykonane są z materiałów syntetycznych. Badania [7] przeprowadzone w roku 2016 wykazały, że pojedynczy cykl pracy pralki może uwolnić do środowiska ponad 700,000 włókien mikroplastiku. Szacuje się, że 30% (2.16~ miliarda) ludności świata wykorzystuje pralki automatyczne do prania ubrań. Wzrasta w zastraszającym tempie także odsetek ubrań wykonanych z materiałów syntetycznych. Zanieczyszczenia włóknami plastiku są bardzo trudne do neutralizacji
w oczyszczalniach, dlatego też do samego Morza Bałtyckiego trafia corocznie aż 40 ton tego rodzaju odpadów. Bałtyk otoczony jest przez dziewięć wysoko uprzemysłowionych krajów, w tym Polskę, której ludność stanowi połowę populacji żyjącej w zlewni Morza Bałtyckiego. W Polsce znajduje się również 40% gruntów ornych leżących w zlewni tego morza. Z tego względu nasz kraj
w znacznej mierze odpowiada za bezpośrednie zanieczyszczanie Bałtyku.

Więcej o zagrożeniach i konsekwencjach, ale także pewnych rozwiązaniach tak poważnego zanieczyszczenia plastikiem, opowiemy w krótkiej serii wpisów na portalu GoEthic.com

_______________________________________________________________________________________________________________________________________________

1. Jambeck, J.R., R. Geyer, C. Wilcox, et al. (2015) Plastic waste inputs from land into the ocean. Science 347 768-771.
2. Lavender Law, K., S.E. Moret-Ferguson, D.S. Goodwin, E.R. Zettler, E. DeForce, T. Kukulka and G. Proskurowsk (2014) Distribution of Surface Plastic Debris in the Eastern Pacific Ocean from an 11-Year Data Set. Environmental Science and Technology 48 p4732-8.
3.Pham, C.K., E. Ramirez-Llodra, C.H.S. Alt, T. Amaro and M. Bergmann (2014) Marine Litter Distribution and Density in European Seas, from the Shelves to Deep Basins. PLoS.
4. Eriksen et al (2014) Plastic pollution in the World’s oceans: More than 5 trillion pieces weighing over 250,000 tons afloat at sea.
5. The Impact of Plastic Bags on the Environment: A field Survey of the City Of Sana’a And The Surrounding Areas, Yemen.
6. Ellen MacArthur Foundation (2016), The new plastic economy rethink the future of plastics.
7. Accumulation of microplastic on shorelines worldwide : sources and sinks.
8. Review of Microplastics in Cosmetics. Scientific background on a potential source of plastic particulate marine litter to support decision-making. H.A. Leslie, PhD.
9. Zagrożenia dla Bałtyku – Mikroplastiki. Marek Biziuk. Wydział chemiczny politechniki Gdańskiej.